|
Að lesa úr árunni |
|
|
Ára mannsins gefur ef til vill meira til kynna en nokkuð annað af
persónugerð hans, að hann er eilíf lífsorka í alheiminum. Hún
endurspeglar dýrð uppruna okkar og þá stórkostlegu aðaláætlun sem við erum
öll hluti af. Áran er reyndar sjálft lífsefnið. Það eitt að sjá áru
mannsins og greina fegurð hennar er magnþrungið, en til þess að uppgötva
fulla þýðingu árunnar þarf að skoða dýpra í eðli hennar og flókið
ferli.
Á sama hátt
og efnislíkaminn, þá er áran nokkurs konar gagnvirkt kerfi,
margvíslega samsett og virk. Jafnvel minnsti og óskýrasti þáttur hennar getur
verið mikilvægur í heildinni. Ef skýra á vel merkingar árunnar þá þarf að
taka til greina sérhvern efnisþátt hennar og gildi hans fyrir alla áruna í
heild.
Að túlka liti árunnar
Frá
sögulegum sjónarhóli, hafa flestar fornar menningarþjóðir notað liti sem
miklvæg tákn eða merkingu um uppsprettu valds. Jafnvel guðir þeirra voru í
sérstökum litum sem táknuðu eðli þeirra og vald. Mörg menningarsamfélög
trúðu því að litir hefðu töframátt, sérstaklega þegar um var að ræða
heilun. Það var líka útbreiddur siður að nota mismunandi liti til þess að
tákna eiginleika eins og hugrekki, trúmennsku, tignarstöðu og
hollustu.
Jafnvel í dag eru litir enn notaðir á meðal þróuðustu
menningarsamfélaga heimsins til þess að gefa til kynna ýmis þjóðfélagsleg og
trúarleg hugtök. Á meðal algengra dæma um það má nefna hvítan lit sem tákn
hreinleika, grænan tákn lífsins, rauðan hugrekkis og svartan sorgar. Í
mennta- og háskólum eru litir notaðir til þess að tákna mismunandi
námsleiðir. Á hernaðarsviðinu hafa margvíslegir litir og litasamsetningar
sérstaka þýðingu sem boðmerki og dulmál.
Á mannlega sviðinu verða
tilfinningar og skynjun fyrir miklum áhrifum af mismunandi litum. Sumir
þeirra hafa æsandi áhrif þegar aftur aðrir eru róandi. Flest okkar finna
góð áhrif frá sumum litum og slæm frá öðrum. Rannsóknir hafa sýnt að
vissir litir geta aukið matarlyst, á meðan aðrir höfða til lyktarskynsins.
Enn aðrir eru svo hlutlausir í aðlöðun sinni. Flestar manneskjur eiga sér
uppáhalds lit, og þar er blár mjög ofarlega á blaði hvað vinsældir
snertir.
Ef til vill er það ekkert undarlegt að litaraftið er
einn mikilvægasti eiginleiki áru mannsins. Litur í árunni veitir sýnilegt
merki um orku, þar sem hvert litaafbrigði gefur til kynna sérstaka
orkutíðni. Þó svo að aðalliturinn, sem getur umlukið allan líkamann,
sjáist nokkuð auðveldlega í árunni, þá munu samt sem áður fjölmörg
litaafbrigði sem ná yfir allt hið sýnilega litróf, birtast annað slagið. Í
regnbogaáru liggja ýmsir litir um líkamann í afmörkuðum lögum, sem
öll hafa sín merkjanlegu skil, eða þá blandast mjúklega öðrum litalögum og
mynda þannig litaskil úr blöndu af litum. Litir árunnar geta birst sem
óreglulegar klessur sem leysast upp inn í aðra liti, eða að þær mynda
sérstaka bletti sem sjást einir og sér. Þó að ára mannsins sé aldrei
algjörlega hvít eða svört, þá birtast þeir litir stundum einhvers
staðar í árunni. Þessir litir sjást venjulega sem þéttir blettir
ljóss eða skugga, frekar en skýrt afmörkuð svæði.
Burtséð frá dreifingu
litanna, þá er styrkleiki, útbreiðsla og skírleiki þeirra í árunni mjög
mismunandi. Stundum má sjá lítil og þétt litasvæði, afar skær og marglit,
í annars frekar litlausri áru. Að öllu jöfnu er þéttleiki og
útbreiðsla litarins í réttu samhengi við orkutíðni hans, því þéttari og
útbreiddari sem liturinn er þeim mun meiri eru áhrif hans og táknræn
merking. Skírleiki eða birtustig litar er nytsamur mælikvarði á
eðlisgildi hans, sem þýðir að því skírari og bjartari sem hann er
þeim mun ríkari eru gildi hans í manneskjunni. Deyfð
eða litleysi í árunni merkir nánast alltaf lítil eða þróttlaus
áhrif.
Í þessum þáttum
munum við skoða m.a. mikilvægi mismunandi lita í árunni, með
sérstöku tilliti til tengsla á milli litategunda og persónulegra
þátta.